Een nieuwe toekomst voor zaagblad bij het Weehorsterbos?
Zaagblad is een zeer zeldzaam, paars bloeiend plantje. De Weehorst was ooit een van de laatste plekken in Nederland waar het voorkwam, maar inmiddels is hijook hier altientallen jaren verdwenen. Met de herinrichting van het Peizerdiep hopen we de juiste omstandighedente creëren voor terugkeer.
Fotograaf: Martin Stevens
Een ode aan het zaagblad. Zo noemt boswachter Alwin Hut het project waarmee het rond het jaar 2000 allemaal begon. “Er werd toen een voorstel geschreven om het gebied rond de Weehorst zo in te richten dat je het weer kon beleven zoals vroeger. Uniek aan dit gebied was ooit de plant zaagblad. Daarom noemden ze het ‘project Zaagblad’.” Yteke de Jong woonde net op boerderij De Weehorst toen de projectmedewerkers bij haar kwamen met de plannen. “Dat is me duidelijk bijgebleven, want ik had op dat moment nog nooit gehoord van zaagblad. Maar van de uitvoering kwam toen weinig terecht.” Dat had een duidelijke reden: de benodigde grond was niet beschikbaar. Maar nu, ruim 20 jaar later, is dat anders. Als onderdeel van het project ‘Herinrichting Peizerdiep’, gaat in het najaar van 2026 de schop de grond in.
Leefomgeving komt heel precies
Hopelijk goed nieuws dus voor zaagblad, een plant van 30 tot 90 centimeter hoog met bladeren met ‘gezaagde’ randen en lichtpaarse bloemen. “Hij lijkt wel wat op een distel”, zegt Yteke. Maar in tegenstelling tot de distel, is zaagblad heel zeldzaam.
“De leefomgeving komt voor zaagblad heel precies”, legt Alwin uit. “Hij heeft een klei- of leemachtige bodem nodig. De Weehorst is daarom heel geschikt, want hier zit de fijne kleisoort potklei vlak onder de oppervlakte. Daarnaast vraagt hij schrale, voedselarme grond en water van hoge kwaliteit.” Juist daar wringt het. De waterkwaliteit is achteruitgegaan, het klimaat is warmer geworden en er komt meer stikstof neer op de bodem. “Vooral dat laatste is voor zaagblad echt funest.”
Meer water, minder voedingsstoffen
Het is dus best lastig om het zaagblad naar de zin te maken. Toch waagt Prolander, in opdracht van provincie Drenthe en waterschap Noorderzijlvest, een poging. Een belangrijke maatregel is het ondieper maken van sloten. “Zo houden we meer water vast en gaan we verdroging tegen”, legt Alwin uit. “De hogere waterdruk zorgt bovendien voor meer kwel: mineraalrijk grondwater dat van diep uit de bodem omhoogkomt. Dat water is geschikt voor zaagblad.” Ook wordt de fosfaatrijke bovenlaag van de bodem afgegraven om de grond schraler te maken. Op de plek waar zaagblad vroeger groeide, worden enkele bomen weggehaald zodat er meer zonlicht op de bodem valt.
Hoe groot is de kans dat de plant daadwerkelijk terugkeert? Alwin is realistisch. “Als ik eerlijk ben, is die kans klein. De eisen zijn zó specifiek. En zelfs als het lukt, kost het tijd. Een gebied heeft al gauw tien jaar nodig om goed te functioneren na herinrichting.” Yteke, inmiddels op leeftijd, vraagt zich af of zij het nog zal meemaken. Alwin glimlacht: “Als ik er een zie, dan neem ik je mee!”